Osmanlı Ordusu Tanzimat Sonrası Üniforma Kılavuzu (1)

Tanzimat’tan 1900’lerin başına kadar Osmanlı ordusu rütbe şekil ve işaret konusunda Avrupa ordularından büyük oranda etkilenmiş olsa da kendine has bir stil de yaratmayı başarmıştır. Ancak günümüzde bu stil cumhuriyet harici üniformalarıyla epey basitleşmiş, anlaşılması kolaylaşmış çağına daha ayak uydurmuştur.

Nihayetinde Osmanlı ordusu TSK’nın geldiği ekoldür. O yüzden geçmişimizi bilelim.

Buyrunuz bir Osmanlı ordusu geç dönem üniforma rütbe ve işaret kılavuzu:

Belirtmek icap ederse resimleri aldığım kaynak Mahmut Şevket Paşa’nın bizzat yazdığı tarihli Osmanlı Teşkilat ve Kıyafet-i Askeriyesi kitabıdır. Bu kitap daha sonra Türkçeleştirilerek ikiye üçe bölünmüş ve askeri müze komutanlığı tarafından 1986’da bu bölümleri tıpkı basılmış ve çok da satmamış.Asıl büyük kitap 1850’lerden 1908’lere kadar olan Abdülmecid dönemini falan kaplıyor da olsa onu ben bu yazıya almıyorum.

Son olarak bu rütbe ve işaretler Osmanlı ordusu haki üniformaya geçip Alman tipi sırmalı omuz apoletleri ve piplere terfi edince büyük oranda hizmetten kalkmıştır. 1876-1908 arası bir kılavuz olarak almak yerinde olur. Yani bununla gidip 1. Dünya Savaşı üniformalarını açıklayamayız, onun için de 1908-1918 üniforma ve işaret kılavuzu gerekiyor.

Osmanlıca çevirilerde çok yardımcı olan arkadaşlara çok teşekkürler.

Osmanlı Ordusunda Rütbeler

  • Nefer
  • Onbaşı
  • Çavuş
  • Başçavuş

Zabitan Rütbeleri 4 Tanedir:

  • Mülazım-ı Sani : Teğmen
  • Mülazım-ı Evvel : Üsteğmen
  • Yüzbaşı : Bu Osmanlı Ordu Sisteminde 80’lere Kadar TSK’da hala olan Önyüzbaşı’yı karşılayan bir rütbedir.
  • Kolağası : Kıdemli Yüzbaşı’yı karşılayan rütbedir. Bir Süvari veyahut Piyade Kolu yönetecek sorumlulukta rütbedir.

Ümera, Yani Üst Subaylar İse 3 Tanedir :

  • Binbaşı : Aynen Günümüze de Gelmiştir.
  • Kaymakam : Veyahut Kaim-Makam. “Yerine Bakan” anlamındadır. İngilizce ve Fransızcadaki “Lieu-Tenant Colonel” (albayın yerine bakan) terimini bizde de direkt karşılayan bir rütbedir. Günümüzde yarbay’a denk gelir. Ki onlar da alay komutanları yokken yerlerine vekalet ederler.
  • Miralay : Alay Mir’i veyahut Komutanı. Albay’a denk gelir.

Paşalar İse Şunlardır :

  • Mirliva : Liva Komutanı. Liva bir tugaydır. Tuğgenerale denk gelir.
  • Ferik : Tümen komutanlığı ile kolordu komutanlığı arasında gidip gelmektedir.
  • 1. Ferik : Ordu komutanı sorumluluğundadır.
  • Müşir : Mareşal rütbesidir.

Üniformalar:

Bu dönemde her birliğin, her sınıfın farklı birer üniforması vardır. 1861-1900 arası farklı renk üniformalar da yaygındır. Daha da ilginç kısmı bir subayın rütbe ve sınıfı yanında görev yeri ve kıdemi de üniforma aparatlarından okunabilmektedir. İşaretler genel olarak kol – yaka – omuz ve fes – kalpaktadır. Her sınıfı tek tek betimlemek yerine beşerli onarlı örneklerle kitabı izleyelim. Osmanlıca Türkçesi ve açıklaması

 

  1. Yaveran-ı Hazret-i Şehr-i-Yari’den Dragon Elbiseli Ferik (Padişahın Yaverlerinden Hafif Süvari Üniformalı General)
  2. Yaveran-ı Hazret-i Şehr-i-Yari’den Büyük Üniformalı Topçu Ferik (Padişahın Yaverlerinden Topçu Büyük Üniformalı General)
  3. Yaveran-ı Hazret-i Şehr-i-Yari’den Büyük Üniformalı Piyade Miralayı (Padişah Yaverlerinden Piyade Albay)
  4. Maiyyet-i Seniyye-i Mülükane’den Dragon Elbiseli Çavuş (Padişah’ın Öz Maiyetinde Görev Yapan Hafif Süvari Çavuşu)
  5. Tüfengi Bölüğü Efradından (Tören Muhafız Bölüğü Askerlerinden)
  6. Hademe-i Hassa-i Şahane Kolağalarından (Padişahın Hususi İşlerini Gören Birlikten Bir Yüzbaşı)

7- Küçük Üniformalı Piyade Mirliva

8 – Büyük Üniformalı Piyade Ferik

9- Ceketli Piyade Mirliva

10- Apoletsiz, Küçük Üniformalı Piyade Ferik

11- Cumalık Elbisesini Labis, Erkan’ı Harbiye Binbaşı

12- Küçük Üniformalı Piyade Binbaşı

13- Piyade Mülazım

14- Sarıklı Zuhaf Alayı Zabitanından (Bkz: Zuhaf) (Bkz: Zouave) Şalvarlı Sarıklı Zuhaf Alayı Subaylarından Biri. İki Zuhaf Alayından Biri Fesli Diğeri Sarıklıydı.

15- Kaputlu Piyade Yüzbaşı

16- Nişancı Yüzbaşı

17- Esna’yı Harikde İtfaiye Zabitanından (Bkz: Harik) Yangına Müdahale İtfaiye Subaylarından.

18- Gündelik Elbiseli İtfaiye Zabiti (Subayı)

19- Yağmurluklu Piyade Neferi (Eri)

20- Piyade Onbaşı

21- Fesli Zuhaf Alayı’ndan Selamlık Elbiseli Nefer (Selamlık Padişahın Ziyaretçi Kabul Ettiği Yer Olduğundan Sarayın O Kısmındaki Askerler Selamlık Elbisesi Giyerdi)

22- Sarıklı Zuhaf Alayı’ndan Selamlık Elbiseli Nefer

23- Fesli Zuhaf Alayı’ndan Gündelik Elbiseli Nefer

24- Sarıklı Zuhaf Alayı’ndan Gündelik Elbiseli Nefer

25- Müsellah İtfaiye Neferi (Silahlı İtfaiye Eri)

26- Esna’yı Harikde İtfaiye Neferi (Yangına Müdahale İtfaiye Eri)

27- Piyade Mızıka Efradından (Erlerinden)

28- Piyade Taburlarından Trampetçi

29- Nişancı Taburlarından Boruzen (Borazancı)

30- Piyade İlave Efradından (Bkz: İlave Taburları)

31- (Hademe?)-İ Hassa Süvari 4. Alay Ümerasından (Padişahın Hususi Birliğinin 4. Alay Üstsubaylarından)

32- (Okuyamadım) Hassa Süvari 4. Alay Ümerasından.

33- Süvari Mızraklı Alay Ümerasından.

34- Süvari (Okunmuyor) Alayı Ümerasından.

35- Kara Papak Aşiretine Mensup Hamidiye Süvarisi Ümerasından.

36- Hamidiye Süvari Harb Alayları Zabitanından.

37- Kale Topçu Efradından (Erlerinden)

38- Küçük Üniformalı Topçu Zabitanından (Subaylarından)

39- Topçu Zabitan (Subayı)

40- Süvari Topçu Nefer (Eri)

41- Topçu Seyyar Arabacı Efradından (Topçu Ulaştırma Erlerinden)

42-Piyade Veya Cebel Topçu Efradından (Piyade Veveyahutğ Topçusu Erlerinden)

43- Tabib Binbaşı (Askeri Doktor Binbaşı)

44- İstihkam Taburları Zabitanından

45- İstihkam Taburları Efradından

46- Birinci İstihkam Taburları Efradından

47- İstihkam Taburları Efradından

48- Sanayi Alayları Efradından.

 

49- Tabur Katibi (Yazıcısı. Osmanlı’da yazma bilen pek kimse olmadığından yazıcılar haberciler eskiden genelde subaydı. Efraddan ise özel üniforma giyiyordu)

50- Tabur İmamı (Bunların da kendi aralarında bir hiyerarşisi vardı. Tabur İmamları Alay İmamlığından Müftülüğünden emir alan yarı subaylardı)

51- Dersaadet Alayına Mensup Piyade Jandarma Çavuş (İstanbul’da konuşlu Jandarma Alayına bağlı J. Çvş)

52- Piyade Jandarma Zabit (Subayı)

53- Süvari Jandarma Zabit (Subayı)

54- Dersaadet Alayına Mensup Süvari Jandarma Neferi (İstanbul’da Konuşlu Jandarma Alayına Bağlı J. Süvari Er)

55- Erkan-ı Harbiye Namzedi (Kurmay Subay Adayı)

56- Mekteb-ı Harbiye Şakirdanından – Eğitim Kıyafetiyle (Askeri Okul Öğrencileri Osmanlı Devrinde Şakirt’tiler. Eğitim Kıyafetli Harbiyeli Öğrenci)

57- Mekteb-ı Harbiye Şakirdanından – Harici Kıyafetli

58- Mühendishane-ı Şehr-ı Hümayun Harbiyesinden (Harbiye Topçu Okulu Öğrencisi)

59- Mekteb-ı Tıbbiye-ı Şahane-ı Harbiye Şakirdanından : (Askeri Tıp Akademisi Öğrencisi)

60- Baytar Harbiyesi Şakirdanından (Askeri Veteriner Fakültesi Öğrencisi)

61- Baytar Rüşdiyesi Şakirdanından (Askeri Veteriner Ortaokul Öğrencilerinden)

62- Mekteb-ı Rüşdiye-ı Askeriye Şakirdanından (Askeri Ortaokul Öğrencilerinden)

63- Bahriyeden Küçük Üniformalı Sınıf-ı Harp Kaymakamı (Deniz Kuvvetlerinden Küçük Üniformalı Muharip Sınıf Yarbayı)

64- Bahriye Silahendaz Zabitanından (Deniz Piyade Subaylarından)

65- Bahriye Silahendaz Efradından (Deniz Piyade Erlerinden)

66- Yazlık Elbiseli Gemici Neferi

67- Mekteb-ı Bahriyye-ı Şahane Harbiyesi Şakirdanından (Deniz Harp Okulu Öğrencilerinden)

68- Haddehane Şakirdanından (Bkz: Haddehane) (Demir Eritme ve Tersane Sınıfı Öğrencisi)

Ayrıca

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s